احزاب سیاسی ازبکستان
1- شکل گیری و تحولات احزاب سیاسی ازبکستان:
جلات خان زاهد فیاض
درمیان جماهیر آسیای مرکزی ازبکستان کشوریست که درمقاطع مختلف زمانی از مقام ویژه برخورداربوده است. دردوران حیات اتحاد شوروی این کشوريكي از مراکزعمده دیپلوماتیک شوروی بشمار میرفت ودرعین زمان حدت و شدت سانسورفعالیت های سیاسی ومذهبی بیشتر ازدیگر جماهیردرینجا قابل لمس بوده.
به هرترتیب سیر تحولات در اتحاد جماهیر شوروی و شکست کودتای 1991 و بدنبال آن سقوط حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی، این فرصت را به رهبران ازبکستان داد که در اول سپتمبر 1991، ازبکستان را به عنوان کشوری مستقل معرفی کنند.وهمچنان در 4 سپتمبر 1991، حزب کمونیست جمهوری ازبکستان منحل و حزب دموکرات خلق ازبکستان جایگزین آن شد. درپی آن قانون اساسی این کشوردرسال تصویب شد.براساس همین قانون تا حدی آزادی احزاب برسمیت شناخته شد.
علیرغم تمهیداتی که در قانوناساسی ازبکستان برای حضور دیگر احزاب پیشبینی شده،احزاب سیاسی ودیگرگروهای سیاسی- مذهبی ازآزادی سیاسی بهره مند نیستند.به عنوان مثال( درنخستین سالهای استقلال ازبکستان حزب بیرلیک از ادامه فعالیت باز داشته شد.این فشارها تا اواسط سال 1993 ادامه یافت به طوريکه تمام روزنامهها، مجلات و هفتهنامهها تحت نظارت کمیته محلی قرارگرفت ، گذشته ازین در اکتبر همین سال حزب ایرک هم به عنوان یک حزب سیاسی، ممنوع و جلوی فعالیتهای آن گرفته شد.
باوجود قولهای که کریماف در مورد آزادی احزاب برای شرکت در انتخابات پارلمانی سال 1994 داده بود تنها حزب خلق دموکرات ازبکستان ودیگر احزاب وابسته به دولت همچون حزب سرزمین پدری در این انتخابات شرکت نمایند که در نهایت حزب خلق دموکرات 69 کرسی، حزب سرزمین پدری 14 کرسی و 167 کرسی باقیمانده از 250 کرسی را احزاب سیاسی محلی طرفدار حزب خلق دموکرات کسب نمودند.
درپی اظهارات کریم اف درجنوری 1995، مبنی بر اینکه دولت آمادگی پذیرش عقاید دیگر در مجلس را دارد، بلافاصله حزب سیاسی جدید به نام"حزب سوسیال دموکراتعدالت" تاسیس شد. ودر ماه جون، دو تشکیلات سیاسی جدید به نام "حزب دموکراتیک احیاگران ملی" و"نهضت خلق متحد" که طرفدار دولت بودند به ثبت رسیدند. )) (1)
طوریکه قبلا متذکرشدیم شدت عمل توتالیتاریست های کمونیست شوروی وبقایای آن درین کشور بیشتربود درنتیجه این عمل علاوه براحزاب سیاسی معتدل، موجب ظهورگروهای تند سیاسی- مذهبی شد که بعدها مرزمخالفت میان دولت وچنین گروها نهایت فراگیرشد.روی این ملحوظ ((در سال 1996، اسلام کریماف به موجب کاهش مخالفتها با حزب خلق دموکرات ازبکستان، پیشنهادی به مجلس عالی داد تا احزابی که بر مبنای ایدئولوژی مذهبی یا قومی فعالیت مینمایند متوقف شوند و همه احزاب ملزم شوند که حداقل دارای پنج هزار عضو از هشت منطقه(ایالت) ازبکستان باشند.همچنین به احزاب، اجازه انتشار روزنامه و شرکت در انتخابات محلی و عمومی کشور اعطا شد
در ماه مه 1991، قانون جدیدی در مجلس بر علیه مذهب که هرگونه فعالیت سازمانها و تشکیلات مذهبی را شدیدا محدود مینمود، وضع گردید.فلسفه تصویب چنین قانونی بیشتر بر اساس مبارزه با فعالیت متجاوزانه وهابیها در ازبکستان بود.کریماف به مجلس اظهار کرد که شخصا حاضر است تمامی اعضاء گروههای بنیادگرای اسلامی را به اتهام تروریست بودن مجازات و اعدام نمایند.)(2)